Cuộc thanh lọc của thị trường xe điện Trung Quốc: Khi cơn sốt nhường chỗ cho bài toán sinh tồn

12:39 - 27/05/2026

Từng chứng kiến hơn 300 thương hiệu đổ bộ, thị trường xe điện Trung Quốc giờ đây bước vào giai đoạn “khắc nghiệt” nhất: thanh lọc. Những cái tên từng được thổi phồng như Byton, Aiways hay mới đây là Nezha lần lượt sụp đổ. Thực tế cho thấy, chỉ những gã khổng lồ tích hợp sâu và đủ tiềm lực mới có thể trụ lại trong cuộc chơi mà biên lợi nhuận ngày càng bị bào mòn. 

Cuộc thanh lọc của thị trường xe điện Trung Quốc: Khi cơn sốt nhường chỗ cho bài toán sinh tồn

Đỉnh điểm, tại thị trường Trung Quốc từng có tới hơn 300 thương hiệu xe điện chen chúc trong sân chơi đầy ắp chính sách hỗ trợ. Nhưng bước sang năm 2026, tăng trưởng doanh số nội địa chậm lại, trợ cấp của chính phủ cắt giảm, và cuộc chiến giá cả kéo dài đã đẩy ngành công nghiệp non trẻ này vào một cuộc “đại thanh lọc” đẫm máu.

Theo phân tích từ Wood Mackenzie, thị trường xe điện Trung Quốc đã thoái trào về mức tăng trưởng tương đương năm 2024, báo hiệu sự kết thúc của kỷ nguyên kích cầu bằng trợ cấp . Không chỉ vậy, hạn ngạch thuế mua xe ưu đãi cũng đang được siết chặt, khiến sức cầu vốn đã yếu càng thêm trầm trọng.

(Ảnh: Byton)

Mùa đông của những Startup 

Hai năm qua đã chứng kiến sự sụp đổ của hàng loạt startup từng được coi là “kỳ lân”. Nếu như những cái tên như Byton (Bai Teng) hay Aiways (Ai Chi) thất bại vì đốt tiền mà chưa kịp ra lò sản phẩm, thì trường hợp của Nezha lại là một vụ sập đau đớn hơn cả.

Nezha từng là “Vua doanh số” của các hãng xe mới nổi vào năm 2022, giao tới 152.000 xe nhờ chiến lược giá rẻ . Nhưng “gót chân Achilles” của hãng chính là lỗ sâu. Theo dữ liệu mới nhất, lỗ lũy kế lên tới 183 tỷ NDT (khoảng 25 tỷ USD), trung bình mỗi chiếc xe bán ra lỗ hơn 8 vạn NDT . Khi cuộc chiến giá cả với BYD và các đại gia truyền thống nổ ra, Nezha không còn lợi thế, doanh số sụp đổ.

Hậu quả không chỉ dừng ở việc đóng cửa nhà máy. Hiện tượng các hãng xe điện phá sản để lại một di sản đau đầu: hàng triệu chiếc xe “mồ côi”. Các chủ xe hiện tại đang đối mặt với thảm họa smartphone mất sóng ngay trên ô tô. Ứng dụng điều khiển từ xa bị chặn vì không thanh toán phí dịch vụ đám mây, các trạm bảo hành đóng cửa ồ ạt, và phụ tùng thay thế trở thành hàng hiếm . Và không chỉ một hãng, người dùng của Weima (Weltmeister) cũng rơi vào cảnh -xe vẫn chạy, nhưng mất toàn bộ tính năng thông minh- vì máy chủ hãng đã bị rút điện.

(Ảnh: Aiway U5 Concept)

Tích hợp dọc – Con đường sinh tồn duy nhất

Sau cơn sốt, thị trường Trung Quốc chỉ còn lại một số ít cái tên thống trị. Hiện tại, top 10 nhà sản xuất đã chiếm tới 95% thị phần xe năng lượng mới, tăng mạnh so với mức 60-70% chỉ vài năm trước .

Trong bối cảnh đó, BYD đang cho thấy “lối thoát” duy nhất cho các nhà sản xuất ô tô thời kỳ hậu trợ cấp: Tích hợp dọc và vươn ra toàn cầu.

Chủ tịch BYD, Wang Chuanfu, đã gọi giai đoạn hiện tại là “vòng đấu loại trực tiếp tàn khốc” . Để tồn tại, BYD không chỉ bán xe rẻ, họ tự sản xuất pin (Blade Battery), tự làm chip, và thậm chí sở hữu đội tàu vận tải biển để xuất khẩu. Và khi thị trường nội địa bão hòa, BYD đang tăng tốc ra nước ngoài. Năm 2025, doanh số xuất khẩu của BYD vượt mốc 1 triệu xe, bù đắp cho sự sụt giảm 7,8% doanh số nội địa .

Các chuyên gia dự báo, xu hướng còn khốc liệt hơn trong năm 2026. Theo ước tính, chỉ có khoảng 10% thương hiệu xe điện Trung Quốc sẽ có lãi, số còn lại sẽ bị thâu tóm hoặc biến mất.

(Ảnh: Nezha U)

Bài học từ sân chơi Trung Quốc

Cuộc thanh lọc thị trường tại Trung Quốc mang đến một thông điệp rõ ràng cho toàn cầu, ngay cả các ông lớn dầu mỏ như Saudi Arabia: Tiền bạc có thể xây nhà máy, nhưng không thể mua được hệ sinh thái và lợi thế chi phí.

Ngành công nghiệp xe điện không còn là câu chuyện của những chiếc xe sang trọng hay công nghệ đơn thuần. Nó đã trở thành cuộc chiến về quy mô và khả năng thống trị chuỗi cung ứng. Nếu không thể bán hàng triệu chiếc mỗi năm để chia đều chi phí R&D và sản xuất, bất kỳ hãng xe nào cũng sẽ bị nghiền nát trong cuộc chiến giá – thứ mà người Trung Quốc đang chứng kiến hàng ngày.

Cuộc chiến giá tại Trung Quốc sẽ kéo dài nhiều năm, và trong cuộc chiến ấy, chỉ những tập đoàn đủ mạnh, đủ thông minh và cực kỳ tỉnh táo về dòng tiền mới có thể sống sót. Phần còn lại sẽ là lịch sử.