Malaysia: Dựng hàng rào để bảo vệ di sản

Trong khi các nước láng giềng đang nỗ lực hạ giá thành để phổ cập xe điện, Malaysia vừa tạo ra một cú sốc chính sách khi ban hành quy định mới về nhập khẩu xe điện nguyên chiếc (CBU). Kể từ ngày 1/7/2026, các dòng xe điện nhập khẩu muốn gia nhập thị trường này phải đáp ứng hai ngưỡng tiêu chuẩn:

• Giá trị CIF tối thiểu: 200.000 RM (khoảng 51.000 USD).

• Công suất động cơ tối thiểu: 180 kW (tương đương 241 mã lực).

Động thái này của Bộ Đầu tư, Thương mại và Công nghiệp Malaysia (MITI) rõ ràng nhằm "khai tử" phân khúc xe điện giá rẻ nhập khẩu – vốn là sân chơi của các hãng xe Trung Quốc như BYD Dolphin hay Wuling. Mục tiêu rất cụ thể: Ép các hãng xe ngoại phải chuyển sang lắp ráp trong nước (CKD) và tạo không gian cho hai thương hiệu nội địa là Proton và Perodua vốn đang trong giai đoạn chuyển đổi sang xe xanh.

(ảnh: Mẫu xe eMAS 7- Proton)

ASEAN: Những ngã rẽ khác nhau

Bản đồ chính sách xe điện ASEAN năm 2026 đang phân hóa thành các thái cực rõ rệt. Thái Lan tiếp tục dùng các gói trợ cấp khổng lồ (hơn 34 tỷ Baht) để thu hút các "đại bàng" đặt nhà máy, chấp nhận mở cửa thị trường để đổi lấy vị thế trung tâm sản xuất.

Việt Nam tiếp tục duy trì chính sách miễn lệ phí trước bạ đến hết năm 2027 và miễn thuế nhập khẩu cho các linh kiện sản xuất trong nước. Sức mạnh của Việt Nam nằm ở hệ sinh thái trạm sạc bao phủ và nội lực từ VinFast – thương hiệu đang đóng vai trò dẫn dắt quá trình chuyển đổi.

Quốc gia vạn đảo Indonesia thì lại tận dụng lợi thế tài nguyên để buộc các hãng xe phải xây dựng nhà máy pin tại địa phương nếu muốn hưởng ưu đãi thuế VAT 1%.

(Ảnh: Nhà máy sản xuất ô tô VinFast tại Subang, Tây Java, Indonesia)

Cái nhìn toàn cầu: Từ châu Âu sang "Lục địa đen"

Trên thế giới, cuộc đua xe điện năm 2026 đang bước vào giai đoạn bão hòa tại các thị trường phát triển. Mỹ và châu Âu bắt đầu dựng lên các rào cản thuế quan ngặt nghèo để đối phó với xe điện Trung Quốc. Tuy nhiên, tâm điểm bất ngờ lại chuyển dịch sang Châu Phi.

Tại "Lục địa đen", câu chuyện xe điện đang diễn ra theo một kịch bản rất đặc biệt. Thay vì tập trung vào xe du lịch hạng sang, các nước châu Phi ưu tiên xe 2 bánh, 3 bánh và xe buýt điện.

Ethiopia là quốc gia tiên phong đầu tiên cấm nhập khẩu xe chạy xăng cho mục đích cá nhân từ năm 2024. Đến năm 2026, xe điện đã chiếm khoảng 6% tổng lượng phương tiện tại đây nhờ nguồn điện sạch dồi dào từ siêu đập thủy điện Renaissance.

Kenya và Rwanda tiếp tục dẫn đầu về hệ sinh thái xe máy điện và mạng lưới đổi pin (battery swapping). Tại các đô thị như Nairobi, xe điện 2 bánh đang thay thế dần xe xăng nhờ chi phí vận hành rẻ hơn tới 60%.

Dù tăng trưởng 2700% trong 3 năm qua, châu Phi vẫn đối mặt với bài toán lưới điện thiếu ổn định. Tuy nhiên, sự kết hợp giữa điện mặt trời và xe điện đang giúp các quốc gia này giảm bớt sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu đắt đỏ.

(Ảnh: Trạm sạc tại thủ đô Addis Ababa- Ethiopia Business Review)

Bài học từ sự đa dạng

Sự dịch chuyển của Malaysia hay quyết định cực đoan của Ethiopia cho thấy một thực tế: Không có công thức chung cho xe điện. Mỗi quốc gia sẽ dựa vào nội lực, tài nguyên như Indonesia, sản xuất như Thái Lan, hay hạ tầng như Việt Nam để viết nên chính sách của riêng mình.

Với người tiêu dùng Việt Nam, câu chuyện của Malaysia là một bài học về tầm quan trọng của việc tự chủ sản xuất. Nếu không có những thương hiệu nội địa đủ mạnh, thị trường sẽ mãi chỉ là sân chơi cho các sản phẩm ngoại nhập và người dùng sẽ phải phụ thuộc vào những biến động chính sách của nước ngoài.

Theo Nhịp sống ô tô