Cuộc thanh lọc thị trường 

Thị trường xe điện Trung Quốc đã bước vào một giai đoạn tăng trưởng chậm mà chắc, sau nhiều năm bùng nổ nhờ trợ cấp và giá rẻ. Wood Mackenzie nhận định trong báo cáo công bố tại Triển lãm Ô tô Bắc Kinh 2026 rằng thị trường đang chuyển sang giai đoạn cạnh tranh cấu trúc hơn, nơi tăng trưởng số lượng đơn thuần không còn đủ để duy trì lợi nhuận” .

Điều này thể hiện rõ qua các con số: doanh số bán lẻ xe du lịch trong nước quý 1/2026 giảm 17,6% so với cùng kỳ năm trước, một phần do chính sách thuế mua xe ưu đãi bị cắt giảm một nửa . Tỷ lệ thâm nhập của xe năng lượng mới (NEV) đã giảm xuống 45,2% trong quý đầu năm, trước khi có dấu hiệu phục hồi nhẹ khi giá dầu thế giới tăng cao . Tín hiệu này cho thấy sự nhạy cảm của thị trường trước các yếu tố vĩ mô – một dấu hiệu của sự trưởng thành nhưng cũng là lời cảnh báo về sự mong manh.

Cùng với đó, cuộc chiến giá cả kéo dài suốt 3 năm qua (2023-2025) đang cho thấy dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng không phải vì các hãng xe đã “chịu chơi”, mà vì họ không còn đủ sức để “chơi tiếp” . Nguyên nhân cốt lõi: chi phí đầu vào tăng vọt.

Áp lực kép: “Cơn bão giá” nguyên liệu và nút thắt lợi nhuận

Bước sang tháng 5/2026, áp lực chi phí đang trở thành cơn ác mộng của toàn ngành. Giá lithium carbonate, sau khi xuống mức thấp dưới 60.000 NDT/tấn vào nửa cuối năm 2025, đã bật tăng trở lại lên hơn 200.000 NDT/tấn trong tháng 5/2026, do nhu cầu tích trữ từ các nhà sản xuất pin và xe .

Chưa dừng lại ở đó, cuộc khủng hoảng nguồn cung chip toàn cầu đang có diễn biến mới. Năng lực sản xuất bị chuyển hướng sang phục vụ bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI) đã gây ra tình trạng khan hiếm nghiêm trọng đối với chip nhớ (DRAM). Giá chip nhớ xe hơi tăng 180% chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, và các hãng xe như Li Auto thậm chí còn cảnh báo về nguy cơ “vỡ” chuỗi cung ứng với mức đáp ứng dưới 50% .

Trong bối cảnh đó, kết quả kinh doanh của toàn ngành phản ánh một bức tranh ảm đạm. Lợi nhuận ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc đã giảm 18% trong quý 1/2026 so với cùng kỳ năm trước, với tỷ suất lợi nhuận chỉ còn 3,2%, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 5,8% của các doanh nghiệp công nghiệp nói chung . Lợi nhuận đang bị bào mòn từ cả hai phía: doanh số giảm và chi phí tăng.

Phản ứng trước áp lực này, các hãng xe buộc phải thay đổi chiến lược. Không còn cảnh giảm giá sốc như trước, từ tháng 4 đến tháng 5/2026, một loạt hãng từ Tesla, Xiaomi, NIO đến các thương hiệu truyền thống như Changan đã đồng loạt tăng giá hoặc cắt giảm các chương trình ưu đãi . Đây là một bước đi đầy rủi ro, bởi nó có thể làm giảm sức cầu vốn đã yếu. Tuy nhiên, nó cho thấy một thực tế phũ phàng: các nhà sản xuất đã đến giới hạn chịu đựng của cuộc chiến giá cả và buộc phải ưu tiên sự sống còn của chính mình.

Bài toán sinh tồn: Cạnh tranh bằng giá trị chứ không phải giá rẻ

Trong bối cảnh mới, “bài toán sinh tồn” đã thay đổi. Các doanh nghiệp hàng đầu đang chuyển hướng từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị. Cuộc đua không còn là ai bán được nhiều xe nhất với giá rẻ nhất, mà là ai có thể xây dựng một hệ sinh thái bền vững.

Wood Mackenzie chỉ ra rằng khả năng sạc siêu nhanh đang nhanh chóng trở thành tiêu chuẩn cạnh tranh mới, thay thế cho các chỉ số truyền thống như quãng đường di chuyển hay màn hình giải trí . BYD, với thế mạnh tích hợp dọc từ pin đến xe, đang dẫn đầu trong lĩnh vực này khi vừa ra mắt công nghệ “sạc chớp” 1.500 kW, hứa hẹn sạc từ 10% lên 70% chỉ trong 5 phút .

Cùng lúc đó, các ông lớn đang nỗ lực kiểm soát chuỗi cung ứng để giảm thiểu rủi ro. Việc tích hợp sâu và khả năng kiểm soát chi phí dọc theo toàn bộ chuỗi giá trị đang định hình lại ngành công nghiệp,” Alasia Zhang, chuyên gia phân tích của Wood Mackenzie, nhận định .

Tuy nhiên, câu chuyện còn có một mặt khác, ít được nhắc đến hơn: cơn sốt mới về tốc độ phát triển sản phẩm.

Cơn sốt thay thế: Từ “3 năm một kiểu” đến “mỗi năm vài kiểu”

Cuộc chiến cạnh tranh khốc liệt đã đẩy tốc độ thay máu sản phẩm lên một mức độ chóng mặt, gây ra những hệ lụy tiêu cực cho cả người tiêu dùng và chính các nhà sản xuất.

Theo thống kê, đã có hơn 230 mẫu xe mới được ra mắt tại Trung Quốc trong năm 2025, và chu kỳ này thậm chí còn được đẩy nhanh hơn trong năm 2026 . Nếu như trước đây, một chiếc xe thường có vòng đời 5-7 năm, thì giờ đây, chỉ sau 3-4 năm sử dụng, xe điện đã có thể trở nên lỗi thời vì chip xử lý yếu, không đáp ứng được các bản cập nhật phần mềm mới.

Hậu quả của sự “lột xác” thần tốc này là vô cùng tốn kém. Các vụ kiện tụng liên quan đến việc “xe mới ra đã thành hàng cũ” tăng vọt 82 lần trong năm 2025 . Giá trị xe cũ trên thị trường sụt giảm thê thảm, khiến người tiêu dùng mất niềm tin.

Chính các nhà sản xuất cũng là nạn nhân của tốc độ điên cuồng này. Chu kỳ sản phẩm bị rút ngắn khiến họ không thể thu hồi vốn đầu tư khổng lồ cho nghiên cứu và phát triển, dây chuyền sản xuất và khuôn mẫu. Lãnh đạo của NIO, Li Bin, đã phải thừa nhận sự thật phũ phàng: một mẫu xe lỗ vài trăm triệu NDT là điều bình thường, tạo ra một thế bế tắc khi “nhà sản xuất không kiếm được tiền, chuỗi cung ứng không kiếm được tiền, và người dùng cũng không được lợi” .

Sau một thời gian dài chạy theo tốc độ, một số hãng xe như Xpeng đã bắt đầu chủ động “đạp phanh” và làm chậm nhịp độ ra mắt sản phẩm. Tuy nhiên, đây có vẻ là một ngoại lệ hiếm hoi. Trong một thị trường mà sự đổi mới là con dao hai lưỡi, việc đứng yên hoặc chậm lại đồng nghĩa với việc bị bỏ lại phía sau.

Khi làn sóng cạnh tranh trong nước trở nên đẫm máu, lối thoát hiển nhiên là thị trường quốc tế. Xuất khẩu ô tô của Trung Quốc đã tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt là xe năng lượng mới. Tuy nhiên, con đường này cũng đầy chông gai, khi các rào cản thương mại từ EU, Mỹ và các thị trường khác đang ngày càng gia tăng, đe dọa đến chiến lược “vươn ra biển lớn” của các hãng xe Trung Quốc.

Trong bức tranh toàn cảnh của thị trường xe điện Trung Quốc, cơn sốt đầu tư và tăng trưởng nóng đã qua, nhường chỗ cho một cuộc chơi đòi hỏi sự tinh tế, bền bỉ và một chiến lược toàn diện. Nếu trước đây, chỉ cần có một mẫu xe đẹp, một kế hoạch thuyết phục và một vài vòng gọi vốn là có thể tham gia cuộc chơi, thì giờ đây, để tồn tại và phát triển, các nhà sản xuất phải giải cùng lúc nhiều bài toán: làm chủ công nghệ lõi để tạo ra sự khác biệt về giá trị, tối ưu hóa chuỗi cung ứng để bảo vệ biên lợi nhuận mỏng manh, và đặc biệt, tìm cách hài hòa giữa nhịp độ đổi mới sáng tạo với nhu cầu ổn định và lòng trung thành của khách hàng.